maandag 20 april 2015

LIEF - (Novelle door Dirk Bolier)

Net als in zijn laatste roman, Stuiteren, beschrijft Dirk Bolier in zijn novelle “Lief” de ontwikkeling, van het leven van het personage Daphne. “Lief”leunt grotendeels op twee personages: Daphne en haar pleegvader Henri. In het oog springend is de ontwikkeling van Daphne van lagereschoolleerling tot jonge volwassen vrouw met daartegenover geplaatst het gebrek aan ontwikkeling bij haar pleegvader. Hoewel Henri in zijn leven alle bordjes weet hoog te houden – hij verdient zijn geld op de beurs en treedt daarnaast op als muzikant – lukt het hem niet zich te ontworstelen aan zijn alles overheersende liefde voor Daphne. Ongeveer iedere handeling in zijn leven staat in het teken van dienstbaarheid aan haar.
“Lief” laat zich lezen als het script van een feel good movie. Conflicten blijven ongeveer geheel uit. Alles staat in het teken van een volwassen man, die een meisje begeleidt in haar groei naar volwassenheid. Docerend, en soms zelfs moraliserend, zoals op het eind van het verhaal. Als in (het hoofdstuk) “Cardiff” ter sprake komt dat het op de linker weghelft rijden in Groot Brittannië een voortvloeisel is uit de napoleontische tijd en dat Napoleon zo besliste omdat hij zelf linkshandig was, noemt Henri dit 'egocentrisch'.

In het eerste hoofdstuk, “Welkom”, ontmoet Henri Pauline, als hij optreedt als zanger. Pauline blijkt voor een jeugdzorginstelling te werken. Dat komt mooi uit; Henri heeft altijd een kinderwens gehad. Via de instelling van Pauline adopteert Henri de elfjarige Daphne. In “Welkom” vindt de introductie van beide personages plaats. Het is duidelijk nog aftasten tussen beiden.
Al snel echter worden de gesprekken tussen Daphne en Henri meer inhoudelijk. Reeds in de laatste klas van de lagere school blijkt zij een vroegwijs meisje te zijn. Tekenend voor de novelle is het aantal uitstapjes naar het buitenland. Problemen en zorgen lijken de twee hoofdpersonages uit de weg te gaan door een – meestal vrij korte – reis te boeken, wat iets weg heeft van vluchtgedrag. Zo boeken Henri en Daphne in het derde hoofdstuk een reis naar Lesvos, dat huns inziens een van de Griekse eilanden die nog niet zijn overspoeld door massatoerisme is.
Hoewel “Lief” een aaneenschakeling van positieve belevenissen vormt en er nergens de suggestie van erotiek optreedt, is Bolier er in geslaagd een ‘verboden’ liefde tussen een volwassene en een kind onderhuids tot leven te doen komen. Zo wil Henri in het hoofdstuk “Puber”een knuffel van Daphne, voordat zij naar bed gaat. Ze weigert dit. Zelfs haar natuurlijke vader krijgt geen zoen, weert ze Henri af. De kus die hij haar vervolgens op het voorhoofd geeft, tolereert ze. Het hoofdstuk beschrijft Daphnes periode in de brugklas. Henri haalt Daphne op van school als het laat in de middag is en het al donker begint te worden. Zijn geduld met haar begint haar op te vallen. Henri doet het af als iets onschuldigs, hij is gewoon lief voor haar.
Het hoofdstuk “Kattig” beschrijft de tijd van Daphne in de onderbouw van het VWO. Ze corrigeert inmiddels zelfs Henri’s songteksten al. Henri tracht geestelijk op hetzelfde niveau met haar te blijven door dezelfde televisieprogramma’s te kijken. Fysiek zijn ze inmiddels iets verder naar elkaar toe gegroeid; Henri masseert Daphnes schouders terwijl ze tv kijken. Als Henri te vaak naar de drank grijpt, corrigeert Daphne hem, als was ze zijn wederhelft.
In “La Gomera” gaan beiden nog eens op vakantie. Naar Spanje, dit maal. Naar het kleinste eiland van de Canarische archipel. Tijdens een bergachtige wandeltocht komt ineens fraai het verschil in leeftijd tussen Henri en Daphne tot uiting. Waar de gids voor Henri een taxi moet bellen, omdat deze afhaakt vanwege zijn matige conditie, volvoert Daphne de tocht.
Ondanks het feit dat Daphne aan Henri heeft kunnen zien dat alcohol niet bevorderlijk voor de fysieke en geestelijke conditie is, vliegt zij zelf uit de bocht in “Stout”. Een avondje stappen met vriendinnen ontaardt in het drinken van te veel tequila. Henri haalt haar op uit de kroeg en begeleidt haar naar huis. Als ze daar moet kotsen, vraagt hij of hij haar buik moet masseren. Dat aanbod wijst ze echter af.
In “Recalcitrant” beginnen Daphnes hormonen dermate op te spelen dat ze op contactsites op het web surft en een foto herkenbare foto van zichzelf plaatst. Ze maakt een afspraak met een jongeman van 23, van wie ze geen foto heeft gezien. Bij aankomst op diens adres blijkt het een oudere man te zijn, die allerlei snoods met haar van plan is.
Henri is gestrest vanwege wat missers op de beurs. Daphne ervaart dat de bovenbouw van het VWO iets anders in elkaar steekt dan de lagere klassen. Ze heeft een aantal onvoldoendes gehaald. Met begeleidster Pauline en een vriendin van Daphne gaan ze op een dagtrip naar Londen, dat ook de naam van dit hoofdstuk is. Bolier heeft ervoor gekozen alle hoofdstukken die uitstapjes, trips of een vakantie beschrijven, de naam van de bestemming mee te geven. Dit consequent doorvoeren verhoogt de herkenbaarheid binnen het grotere geheel van de novelle. In Londen komt Daphnes verdere groei richting volwassenheid tot uiting. Zij neemt het initiatief en gidst haar reisgenoten door de Engelse hoofdstad.
In “Stijl” begint Henri het moment dat Daphne het huis zal verlaten te vrezen. Hij wil zelfs met haar mee als ze in het buitenland gaat studeren en is bereid er vele opofferingen voor te doen. Daphne spreekt hem aan op zijn obsessie, die ongemakkelijk voor haar wordt. Het woordengeschil dat erop volgt, is niet minder dan dat tussen twee gelijkwaardige geliefden.
Zonder dat het expliciet wordt , blijkt in “Istanbul” dat Henri nog steeds in beider onderhoud kan voorzien met zijn werk op de beurs. Hij heeft een vakantie naar de Turkse metropool geboekt. Met het naderende einde van Daphnes studie ziet hij ook dat het einde van zijn pleegvaderschap er aan zit te komen, wat hem niet vrolijk stemt. Een boottocht over de Bosporus brengt hen tot een gesprek dat de factor 'locatie' koppelt aan de factor 'tijd'. Henri wil per se vanuit het Europese deel van Istanbul naar het Aziatische varen om te kunnen zeggen dat hij gedurende zijn leven ook in dat werelddeel is geweest. Daphne geeft hem te kennen dat Turkije binnen tien jaar tot Europa zal behoren en dat die vlieger dus mettertijd niet zal opgaan. Henri weerlegt deze gedachte door de factor 'tijd' zeer ruim te nemen en te stellen dat, zelfs al zou de wereld in de toekomst uit slechts de twee de werelddelen Amerika en China bestaan, dit feit niet wegneemt dat híj in Europa heeft geleefd. Ook in Istanbul spreekt Daphne Henri aan alsof ze geliefden zijn. Dit maal moet zijn roken het ontgelden. Daarnaast overtroeft ze hem meermaals in algemene kennis, zonder dat dit overigens zijn ergernis wekt.
“Scherp” beschrijft een fase uit het laatste schooljaar van Daphne, waarin Henri haar bijstaat waar mogelijk. Hij ziet dat ze volwassen geworden is en concludeert dat hij zelf in een midlife crisis is beland. Zijn drinkgedrag duidt in ieder geval op een mindere periode, zo veel is zeker. Hun verhouding culmineert in gelijkwaardigheid als Daphne uitspreekt ‘misschien moeten we het eens een tijd apart proberen’ en ze laat blijken in Groot Brittannië te willen gaan leven. Henri geeft aan dat hij zijn aandelenportefeuille wil verkopen om vervolgens een uitgeverij te beginnen, nadat Daphne hem heeft duidelijk gemaakt dat ze een jaar aan een roman wil gaan schrijven.
Vanwege een op het eerste gezicht triviale reden, omdat haar favoriete televisieserie er wordt opgenomen, wil Daphne in de hoofdstad van Wales, Cardiff, gaan wonen om er aan de roman te schrijven. Via internet heeft ze zich in de stad verdiept en die lijkt haar vanwege het redelijk beperkt aantal inwoners aantrekkelijk. Heel even sputtert Henri tegen, maar dan voltrekt zich het – inmiddels geijkte – schouwspel. Hij boekt er wederom een reis naartoe. Ter plaatse – Bolier vergast de lezer net als in Istanbul, Londen en overige reisbestemmingen weer op de nodige site-seeing – blijkt Daphne ook in zelfvertrouwen te zijn gegroeid. Waar ze in Londen het gezelschap nog met behulp van een plattegrond door de stad gidste, lukt het haar in de hoofdstad van Wales uit het hoofd. Henri raadt haar aan een schrijfcursus te gaan volgen. Daphne blijkt dat al te hebben geregeld.
In het afsluitend hoofdstuk, “Nieuw”, is Daphne naar Wales verhuisd. De achterblijver raakt ontheemd en gaat zich te buiten aan alcohol en sigaretten. Melancholie verwordt tot depressie. Na een periode van bijna een half jaar neemt Daphne per e-mail weer eens contact met Henri op. Hij heeft de zware periode achter zich weten te laten en is een uitgeverij gestart. Niet veel later zoekt hij Daphne in Cardiff op. Zij heeft daar een verrassende ontboezeming over haar opvoeding voor hem in petto.